کدام کارِ تیمت را می‌شود به یک ابزار سپرد؟

هر کاری که تیمت هر هفته با همان قدم‌ها تکرار می‌کند، و آخرش یک نفر باید تأییدش کند، نامزدِ ابزار شدن است. کاری که سالی دو بار پیش می‌آید، یا هنوز سرِ روشش توافق نیست، نه. چهار نشانه دارد: تکرار با قدم‌های ثابت، دانشی که در سرِ یک نفر مانده، خروجی‌ای که می‌شود سنجید، و تصمیمی که باید آخرش دستِ آدم بماند. این چهار را از کارهایی بیرون کشیده‌ام که این چند ماه ساخته‌ام و بیشترشان هر روز استفاده می‌شوند، نه از یک فهرستِ عمومی.

خیلی از صاحبانِ کسب‌وکار وقتی می‌گویند «می‌خواهم هوش مصنوعی بیاورم»، منظورشان یک چت‌بات است. معمولاً جوابِ درست یک ابزارِ کوچک است که فقط یک کار را خوب انجام می‌دهد. در ادامه هر نشانه را با یک نمونه‌ی واقعی می‌گویم، و آنجایی که کار نکرد را هم.

نشانه‌ی ۱: دانشی که در سرِ یک نفر مانده

شیرین عسل ۲٬۰۸۶ محصول دارد، در ۲۷ دسته و زیرِ ۱۰۸ برند. فروشنده‌ی تازه این سبد را از کاتالوگ یاد نمی‌گیرد؛ کاتالوگ را ورق می‌زند. دانشِ واقعی در سرِ چند فروشنده‌ی قدیمی است و هر بار باید دوباره گفته شود.

برای همین آکادمی را ساختم: یک بازیِ سه‌بعدی که هر دسته‌ی محصول را پنج مرحله می‌کند. اول کارت‌ها را یاد می‌گیری، بعد از حافظه جفت می‌کنی، قفسه را می‌چینی، تعدادِ کارتن را تخمین می‌زنی، و آخرش با «مشتریِ سخت‌گیر» روبه‌رو می‌شوی. حالتِ حرفه‌ای برای فروشنده‌هاست و حالتِ ساده برای بقیه. داده‌اش مستقیم از کاتالوگِ صادراتیِ خودِ شرکت آمده، نه از دستِ کسی که دوباره تایپش کند.

آنجا که کار نکرد: داده‌ی کاتالوگ هیچ‌وقت به تمیزیِ ظاهرش نیست. هنوز ۴۶ اصطلاحِ فارسیِ محصول منتظرِ بازبینیِ خودِ شرکت است. ابزار می‌تواند دانش را پخش کند، ولی درستیِ آن دانش را باید کسی در شرکت امضا کند.

نشانه‌ی ۲: خروجی‌ای که می‌شود سنجید

مصاحبه‌ی استخدام، وقتی هر بار یک نفرِ دیگر با سؤال‌های دیگری انجامش می‌دهد، دو داوطلب را با یک معیار نمی‌سنجد. این کار تکراری است و خروجی‌اش را می‌شود اندازه گرفت؛ یعنی نامزدِ ابزار است.

TalentFit آزمونِ پیش از مصاحبه برای سه نقشِ خلاقِ شیرین عسل است: نمونه‌کار، موقعیت‌های کاری، و ارزیابی بر اساسِ ۲۶ شایستگی. از شهریور ۱۴۰۵ داوطلبِ واقعی از آن رد شده. ارزیابِ هوش مصنوعی‌اش اگر مدل در دسترس نباشد به ارزیابیِ آفلاین برمی‌گردد و آزمون متوقف نمی‌شود. رضایت‌نامه و زمانِ نگهداریِ داده هم از روزِ اول داخلِ خودِ ابزار نوشته شد، نه بعداً در یک فایلِ ورد.

نکته‌ی مهم اینجاست: ابزار تصمیم نمی‌گیرد چه کسی استخدام شود. فقط کاری می‌کند که مصاحبه‌کننده با یک معیار و یک گزارش سرِ میز بنشیند.

نشانه‌ی ۳: کاری که هر روز با همان قدم‌ها تکرار می‌شود

تیمِ محتوای یک برند هر روز همان کارها را می‌کند: ایده، بریف، کپشن، سناریو، و پرامپتِ تولید. برای یک برندِ غذایی میزی ساختم که ایجنتش این‌ها را پیش‌نویس می‌کند. هر پیش‌نویس پیش از رسیدن به تأیید یک نمره‌ی کیفیت می‌گیرد و هر نسخه‌اش نگه داشته می‌شود.

آنجا که کار نکرد: این میز نمی‌تواند مستقیم در اینستاگرام منتشر کند، چون API متا از داخلِ ایران در دسترس نیست. یعنی دکمه‌ی آخر را همچنان آدم می‌زند. اگر در ایران کار می‌کنید، پیش از ساختنِ هر ابزاری بپرسید کدام سرویس از اینجا باز می‌شود. جوابِ این سؤال گاهی کلِ طرح را عوض می‌کند.

تحریم همیشه هم بن‌بست نیست. اربیت‌آپ، محصولِ سنجمان که مسئولِ فنی‌اش هستم، روی سرورِ خودشان در ایران اجرا می‌شود. در یکی دیگر از ابزارها نقشه‌ی سه‌بعدی را روی سرورِ خودمان گذاشتم تا از داخلِ ایران هم باز شود. سؤال این نیست که «تحریم داریم یا نه»؛ این است که هر تکه‌ی ابزار کجا اجرا می‌شود.

نشانه‌ی ۴: تصمیمی که باید دستِ آدم بماند

همه‌ی ایجنت‌هایی که ساخته‌ام سرِ یک قاعده می‌ایستند: پیش‌نویس می‌کنند، آدم تأیید می‌کند و می‌فرستد. هیچ‌کدام خودشان پول جابه‌جا نمی‌کنند، پیام نمی‌فرستند و منتشر نمی‌کنند. این کندی نیست؛ همین است که مدیر را راضی می‌کند ابزار را روشن نگه دارد.

رباتِ تلگرامیِ کلاکت را برای اعضای کانالم ساختم. به‌جای اینکه پرامپت تحویل بدهد، خودِ کار را تحویل می‌دهد: متن را ویرایش می‌کند، تصویر می‌سازد، چالش می‌دهد. یک دستور هم دارد که داده‌ی هر کاربر را پاک می‌کند. «داده‌ی ما کجا می‌ماند؟» اولین سؤالِ هر مدیری است، و جوابش باید داخلِ خودِ ابزار باشد، نه در یک قول.

کجا ابزار نسازید

• کاری که سالی دو بار پیش می‌آید. یک چک‌لیستِ خوب ارزان‌تر و سریع‌تر است.
• کاری که تیم هنوز سرِ روشش توافق ندارد. ابزار اختلاف را حل نمی‌کند، فقط تندترش می‌کند. اول روش را روی کاغذ یکی کنید.
• کاری که خطایش جبران‌ناپذیر است و کسی بازبینی‌اش نمی‌کند. اگر نمی‌خواهید آخرش آدم تأیید کند، احتمالاً هنوز وقتِ ابزار شدنش نیست.

یک محدودیتِ خودم را هم بگویم: بازیِ «بازگشا»، که برای نشان دادنِ تبلیغِ بازی‌محور ساختم، هنوز با بازیکنِ واقعی امتحان نشده. حل‌شدنی بودنِ مرحله‌ها را با برنامه چک کرده‌ام؛ لذت‌بخش بودنش را فقط آدم‌ها می‌توانند بگویند. هر ابزاری تا وقتی کسی که قرار است از آن استفاده کند امتحانش نکرده، فقط یک فرضیه است.

از کجا شروع کنید

1. یک هفته، هر کاری که تیمت تکرار می‌کند را بنویس. فقط اسمِ کار و چند بار در هفته.
2. کنارِ هر کدام بنویس آخرش چه کسی تأیید می‌کند. اگر هیچ‌کس، علامتش بزن.
3. اولی را انتخاب کن که هم بیشترین تکرار را دارد و هم یک تأییدکننده‌ی مشخص. ابزارِ اول همان است.

اگر کارِ اول خوب انتخاب شود، اولین چیزی که می‌بینی یک نرم‌افزارِ کارکننده روی یک آدرسِ آزمایشی است، نه یک فایلِ اسلاید. نمونه‌هایی را که اینجا گفتم، با لینک، در صفحه‌ی ساختِ وب‌اپ و ایجنت گذاشته‌ام. اگر هم فقط می‌خواهی ببینی ساختِ چنین ابزاری از کجا شروع می‌شود، استودیوی جیبی را امتحان کن؛ خودش یک نمونه‌ی کوچک از همین فکر است.

اگر کارِ تکراریِ تیمت را پیدا کردی، همان را برایم بفرست. تا ۲۴ ساعت جواب می‌دهم.